اکراین: آوردگاه 2 قدرت جهانی

پس از برکناری یانوکوویچ، رئیس جمهور روس گرای اکراین توسط مجلس آن کشور، دولت روسیه با درخواست نخست وزیر منطقه خودمختار کریمه، بدون شلیک حتی یک گلوله، نیروهای نظامی خود را وارد این جزیره کرد. کریمه، شبه جزیره ای در شمال ساحل دریای سیاه است. این منطقه بخشی از اکراین بوده و از نظر سیاسی منطقه ای خودمختارمحسوب می شود و جدا از حکومت اکراین دارای مجلس و دولت مستقل بوده و رئیس دولت نیز عضو هیات وزیران اکراین است.
    بیشتر ساکنان این شبه جزیره، روس زبان و البته روس گرا هستند. حق مالکیت کریمه در دوره خروشچف به اکراین واگذار شده بود و پس از فروپاشی شوروی هم کریمه به طور رسمی به اکراین الحاق شد. اما انگیزه اصلی روسیه برای ورود به جمهوری خودمختار و استراتژیک کریمه چیست و آیا روس ها در بحران اکراین وارد منازعه نظامی می شوند؟ اقدام روس ها در کریمه را می توان با عبارت «مقاومت در مقابل دربرگیری»(Resistance against containment) توضیح داد. اکراین و بخصوص منطقه کریمه برای روس ها بسیار استراتژیک و حیاتی است.
    روسیه علاوه بر آگاهی از مزیت های سیاسی، اقتصادی و نظامی این منطقه، از دست دادن اکراین و به طور اخص کریمه را به منزل نفوذ ناتو تا پشت مرزهای خود تلقی می کند و بر این اساس تلاش می کند تا جایی که ممکن است در مقابل نفوذ جبهه غربی مقاومت کند. این مقاومت اما به منزله ایجاد جنگ نیست. روس ها بخوبی از تبعات سنگین جنگ داخلی در اکراین خبر دارند. جنگ داخلی در روسیه با توجه به فضای ضد روسی در داخل اکراین و جبهه گیری نظام بین الملل علیه روسیه برای کرملین بسیار پرهزینه خواهد بود. بر این اساس روس ها از وقوع جنگ داخلی در اکراین یا تجزیه آن بشدت اجتناب می کنند، حتی اگر یک دولت غربگرا در اکراین حاکم شود. روسیه با پیاده کردن نیروهای نظامی در کریمه با علم به پیوندهای عمیق اقتصادی اکراین و روسیه با یکدیگر، تلاش می کند حداکثر امتیازات سیاسی را از دولت منتخب آینده اکراین حاصل کند.
    با توجه به این که شرق اکراین و شبه جزیره کریمه اکثرا روس تبار هستند و بخش اعظم صنایع و اقتصاد اکراین در این مناطق قرار دارد، روسیه بخوبی می داند که نفوذ کشورش در اکراین حتی در دولت غربگرای اکراین اجتناب ناپذیر است. بر این اساس روس ها هزینه های ناشی از جنگ داخلی یا تجزیه اکراین را بسیار پرهزینه تلقی می کنند. همچنان که «گیرگوری کاراسین»، معاون وزیرخارجه روسیه گفته است؛ مسکو تمامیت ارضی اکراین را به چالش نمی کشد و دنبال راه انداختن جنگ نیست. وی گفته، ناآرامی های به وجود آمده در اکراین حل شدنی است و هیچ کس در روسیه نمی خواهد با اکراین جنگ کنیم. نکته اساسی اما در گفته این مقام روسی آنجاست که گفت: «ما از تمام نیروهایی که از تقویت روابط دو جانبه ما حمایت کنند، پشتیبانی می کنیم.»
    با ادامه این تحولات، می توان این گونه تفسیر کرد که روس ها تقابل خود را با غرب از کی یف به کریمه منتقل کردند تا سقوط دولت روسگرا در کی یف را از طریق نفوذ سیاسی در این منطقه خودمختار جبران کنند. روس ها با پیاده کردن نیروهای نظامی در کریمه این پیام را به غرب دادند که سنت تعامل و رقابت روسیه با غرب در مورد مناطق استراتژیک می تواند به تقابل فعال روس با غرب تبدیل شود و حفظ هیمنه روس ها گاه این تقابل فعال را طلب می کند.
    از سوی دیگر جبهه غربی نیز علیه اقدام نظامی روس ها فعال شده است. جان کری، اقدام نظامی روسیه در کریمه را با تهدید به تحریم اقتصادی و بلوکه کردن دارایی های مسکو در غرب پاسخ داد. کاخ سفید نیز بیانیه گروه جی 7 را قرائت کرد که در صورت ادامه حضور نظامی روسیه در منطقه کریمه، این هفت کشور از شرکت در اجلاس جی 8 که قرار است بزودی در روسیه برگزار شود، خودداری می کنند. در محافل سیاسی غرب، صحبت از کنار گذاشتن روسیه از گروه جی 8 نیز شنیده می شود. روس ها در پی از دست دادن خاکریز لیبی و عراق، در مقابل نفوذ قدرت غرب در سوریه بشدت مقاومت کردند. اهمیت استراتژیک اکراین بخصوص شبه جزیره کریمه ( که منطقه ای استراتژیک تر از سوریه است) این سناریو را محتمل تر می کند که روس ها با وجود تهدیدهای اقتصادی و حتی احتمال تحریم های غرب علیه مسکو، در جبهه اکراین مقاومت کند و ژئواستراتژیک جهانی روسیه را به ژئواکونومیک کشورشان ترجیح دهند. مقاومت روس ها تا جایی خواهد بود که توازن قدرت داخل اکراین به سود آنها تغییر کند. اکراین آوردگاهی برای قدرت جهانی روسیه است که می تواند تقابل های فعال جنگ سرد را به ایده ها بازگرداند. نویسنده: دکتر سیدمحمد حسینی

 روزنامه جام جم، شماره 3926 به تاریخ 13/12/92، صفحه 1

/ 0 نظر / 16 بازدید